Obóz wolontarystyczny w Tadaniach na Ukrainie
Obóz wolontarystyczny_Ukraina

Obóz wolontarystyczny w Tadaniach na Ukrainie

W dniach 20-24 sierpnia 2021 kilkunastu uczniów ZSA pod opieką pracowników szkoły (p. Ewy Bar, p. Joanny Bułat, p. Małgorzaty Wanat oraz p. Piotra Bindugi) uczestniczyło w obozie wolontarystycznym w Tadaniach na Ukrainie. Wyjazd ten stanowił  jedno z zadań projektu pod tytułem Historie (nie)znane – ludzie (nie)zapomniani… realizowanego przez Stowarzyszenie „CRAS” Centrum Rozwoju Aktywności Społecznej wraz z partnerami – Zespołem Szkół Agroprzedsiębiorczości oraz parafią rzymsko-katolicką w Kamionce Bużańskiej (Buskiej) na Ukrainie w ramach programu Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą – wolontariat 2021. Organizatorem projektu jest Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA.

HISTORIE (NIE)ZNANE – LUDZIE (NIE)ZAPOMNIANI …

 

Ten kilkudniowy okres spędzony na Ukrainie odcisnął niezmazywalny ślad w pamięci i sercach uczestników obozu. Tadanie, Kamionka Bużańska (Buska), Sapieżanka – to miejsca, których obraz już na zawsze pozostanie w zakamarkach naszej pamięci, a ich brzmienie kojarzyć się będzie z konkretnymi niepowtarzalnymi ludźmi i zdarzeniami.

Każdy dzień naszego pobytu wypełniony był trudem pracy, ciekawością odkrywania nieznanych miejsc i zdobywania nowych umiejętności, ale przede wszystkim radosnym poczuciem uczestniczenia w niezaprzeczalnie ważnym wydarzeniu – odkrywaniu (nie)zapomnianej historii przodków.

Miejscem pracy wolontariuszy były dwa cmentarze w Tadaniach – tzw. „stary” polski cmentarz oraz cmentarz rodziny Bartmańskich.  Tadanie to wieś na Ukrainie licząca ok. 500 mieszkańców, głównie osoby starsze (tylko 15 osób to osoby polskiego pochodzenia). Na „starym” polskim cmentarzu zachowane nagrobki pochodzą z początku XIX i XX wieku. Ok. 50 z nich to kamienne pomniki, ok. 20 posiada metalowe krzyże, po kilkunastu zostały tylko tablice porzucone w trawie. Cmentarz, jaki zastaliśmy w dniu przyjazdu, porośnięty był dziką roślinnością, którą musieliśmy usunąć, aby dotrzeć do zniszczonych i przewróconych nagrobków wymagających konserwacji i pionizacji.

W podobnym stanie był rodzinny cmentarz rodziny Bartmańskich. Nagrobki pochodzą tu z końca XVIII w. Prawdopodobnie w jednej z odnalezionych mogił jest pochowany Tomasz Franciszek Ksawery Bartmański – polski inżynier, podróżnik i publicysta, uczestnik powstania listopadowego, kawaler Orderu Virtuti Militari, jeden z najwybitniejszych inżynierów okresu Wielkiej Emigracji. Nie udało nam się jednoznacznie potwierdzić miejsca jego spoczynku, gdyż zachowały się nieliczne elementy płyty nagrobnej, ale wiele wskazuje na to, że został złożony w zniszczonym, pozbawionym ściany przedniej grobowcu, który miejscowa ludność zabezpieczyła przed dalszym rozpadem i przykryła suknem widoczną z zewnątrz trumnę z szacunku dla ludzkich zwłok. Przednia ściana tego grobowca zostanie w najbliższym czasie zrekonstruowana, o czym zapewniły nas tamtejsze władze miejskie działające w porozumieniu z księdzem Grzegorzem Ząbkiem, proboszczem parafii rzymsko-katolickiej w Kamionce Bużańskiej (Buskiej). W czasie prac porządkowych na cmentarzach udało nam się oczyścić i przeprowadzić pod kierunkiem konserwatora zabytków prace renowacyjne ponad 30 nagrobków.

Aby skutecznie przeprowadzić prace porządkowe i konserwatorskie na cmentarzach, wszyscy uczestnicy zostali przeszkoleni z zakresu metodyki prowadzenia prac renowacyjnych architektury cmentarnej przez konserwatora zabytków, pana Tomasza Dziurawca, który towarzyszył nam  w czasie pobytu w Tadaniach. Ponadto, w czasie spotkania z miejscowym historykiem i przedstawicielami Polonii, poznaliśmy historię i kulturę ziem kresowych dawnej Rzeczypospolitej oraz losy Polaków zamieszkujących tamte tereny. Nie zabrakło również czasu na wizytę we Lwowie, w tym na Cmentarzu Łyczakowskim i Cmentarzu Orląt Lwowskich, gdzie pogłębialiśmy swoją wiedzę nie tylko na temat architektury cmentarnej, ale przede wszystkim odkrywaliśmy skomplikowane i dramatyczne losy ludzi tworzących historię wielu narodów.

Rezultatem naszych działań jest przywrócenie godności miejscom pochówku Polaków w Tadaniach. Teren cmentarzy został posprzątany z zachwaszczającej zieleni, oczyszczone i spionizowane zostały nagrobki, odnowione i zakonserwowane napisy nagrobne. Wszystkie pomniki zostały zaimpregnowane chemicznie w celu długotrwałej ochrony przed wpływami czynników atmosferycznych. Został również opracowany dokładny rejestr inwentarski i przygotowana baza fotograficzna wszystkich mogił poddanych renowacji na obu cmentarzach w Tadaniach. Liczymy, że nasza praca  pozwoli ocalić od zapomnienia te miejsca i ludzi tam spoczywających.

Innym rezultatem naszych działań, bardziej intymnym, pozostają wspomnienia i doświadczenia, które przywieźliśmy ze sobą do Polski. Nigdy nie zapomnimy serdecznych gospodarzy przyjmujących nas w Hotelu Walentyna w Sapieżance, którzy w deszczowy dzień odjazdu długo i ze łzami w oczach żegnali nas, dając ostatnie wskazówki na drogę powrotną. Z rozrzewnieniem będziemy wspominać księdza Grzegorza Ząbka, proboszcza parafii rzymsko – katolickiej w Kamionce Bużańskiej, pochodzącego z Łukawca pod Rzeszowem, który od 14 lat pracuje na Ukrainie i który był naszym opiekunem w wymiarze fizycznym i duchowym – organizował niezbędny sprzęt, spotkania z miejscową ludnością polskiego pochodzenia i historykiem, prezentował losy ludzi i miejsc, odkrywał przed nami zakamarki nieznanej nam kultury, umilał czas odpoczynku grą na gitarze, a także modlił się z nami zarówno w czasie Mszy Świętej, jak i na cmentarzach. Jego niezwykła osobowość, niesamowite poczucie humoru i otwartość sprawiły, że z głębokim żalem zostawiliśmy go poza granicami naszego kraju.

Organizatorką projektu HISTORIE (NIE)ZNANE – LUDZIE (NIE)ZAPOMNIANI … jest nasza niepowtarzalna pani pedagog – EWA BAR 🙂

Zespół Szkół Agroprzedsiębiorczości
ul. Miłocińska 75
35-232 Rzeszów

tel. 17 748 15 50

fax. 17 748 15 58

sekretariat@zsagro.resman.pl